Podróżowanie z psem

W dzisiejszych czasach podróżowanie stało się dla opiekunów psów nie tylko koniecznością, ale także stylem życia z ich pupilem. Sama idea, by pies spędzał z opiekunem jak najwięcej czasu i towarzyszył mu w różnych czynnościach, biorąc pod uwagę potrzeby socjalne psów oraz ich zdolności adaptacyjne, jest jak najbardziej zrozumiała. Jednak należy pamiętać o tym, że podróżowanie stanowi dla zwierzęcia pewną formę wyzwania, z którą część psów radzi sobie doskonale, a niektóre niestety nieco gorzej. W artykule autorki skupiają się głównie na podróżowaniu samochodem. Przedstawione zostanie także całe spektrum emocji, stanów fizjologicznych oraz wsparcie farmakologiczne z podziałem na szczenięta i psy dorosłe oraz w zależności od genezy problemu

Aby zrozumieć istotę trudności w podróżowaniu w samochodzie przez psa, w wywiadzie z opiekunem należy skupić się na właściwym zdiagnozowaniu podłoża tego zachowania. Uogólnienie „boi się, bo dyszy i popiskuje” to zdecydowanie za mało. Można spotkać się z odrębnymi odczuciami strachu, lęku czy choroby lokomocyjnej, jak również nadmiernej ekscytacji. Należy zatem pamiętać o tym, że skrajnie odmienne stany emocjonalne psa mogą manifestować się pozornie podobnym zachowaniem, natomiast podjęte wsparcie farmakologiczne, jak również techniki behawioralne, będą się różnić.

Czym jest strach?

Pierwszą reakcją organizmu, jaką omówimy, jest strach. Strach jest pierwotną i podstawową emocją, mającą na celu uniknięcie zagrożenia i nauczenie się unikania niebezpieczeństw w przyszłości. Dochodzi więc do  aktywacji osi podwzgórze – przysadka – nadnercza, czyli neuroendokrynologicznego systemu odpowiedzialnego za reakcję stresu. Strach jest zatem normalną, pożądaną aptacyjną reakcją organizmu na nieznane i nieoswojone (a więc wywołane konkretnym bodźcem), choć niepożądaną z punktuwidzeniawłaściciela psa.

Jakie bodźce podczas podróży mogą go wywołać? Strach przed podróżowaniem pojawia się jako reakcja obronna głównie u szczeniąt oraz psów niemających żadnych doświadczeń lub niedostateczne obycie ze  środkiem lokomocji. Strach może ujawnić się na  różnym etapie podróży, w zależności od bodźca. Pies może bać się samochodu jako obiektu i unikać zbliżania się do niego, może wsiadać chętnie, lecz bać się hałasu lub wibracji. Zazwyczaj (choć nie jest to regułą) szczenięta będące w pierwotnej fazie socjalizacji dość dobrze znoszą podróżowanie – za wyjątkiem choroby lokomocyjnej, która zostanie omówiona w dalszej części artykułu. Pierwotna faza socjalizacji jest okresem, kiedy chęć poznawania nowych rzeczy jest większa niż chęć unikania zagrożenia. (patrz ramka: Okres socjalizacji) Ponieważ pierwsze wizyty w  gabinecie wiążą się jednak z  programem szczepień, mogą one w sposób niezamierzony przyczynić się skojarzenia podróży z dyskomfortem szczepienia. Dlatego prócz zadbania o maksymalnie dobre samopoczucie małego pacjenta w gabinecie warto uświadomić opiekuna o korzyściach wczesnego przyzwyczajania psa do podróżowania. Pierwsze przejażdżki powinny trwać kilka kilkanaście minut i stanowić dla psa źródło przyjemności – najlepiej w postaci wyjazdu na  spacer, który warto zrealizować nawet podczas poszczepiennej kwarantanny, w postaci socjalizacji biernej, gdzie szczeniaczka nosimy na rękach w celu zminimalizowania kontaktu z patogenami. Jeśli strach jest nasilony, warto sięgnąć do technik behawioralnych i farmakologii opisanych w dalszej części artykułu.

Co zrobić, gdy pojawia się lęk?

Emocją zbliżoną do  strachu jest lęk, jednak nie można traktować ich jako tożsamych. Podobnie jak w przypadku strachu aktywacji ulega oś podwzgórze – przysadka – kora nadnerczy, jednak ekspozycja na hormony stresu, zwłaszcza kortyzol, adrenalinę i noradrenalinę, jest dłuższa, a przedłużona ekspozycja na kortyzol komórek nerwowych hipokampa i kory mózgowej powoduje ich uszkodzenia. Lęk jest bardzo szkodliwym doznaniem emocjonalnym, ponieważ występuje niezależnie od bodźców zewnętrznych, tym samy stając się reakcją nieadaptacyjną. Pies odczuwa lęk generowany przez mózg w oczekiwaniu na budzące strach zdarzenie, które może nigdy nie nastąpić. Obrazując: jeśli pies boi się warkotu silnika samochodu, po  jego wyłączeniu przestaje się bać. Jeśli jednak pies nie poradził sobie ze strachem, może zacząć odczuwać lęk, np. na  poziomie wyjścia z domu, nawet jeśli w zasięgu jego słuchu i wzroku nie ma samochodu. Samo miejsce czy kontekst sytuacji stają się sygnałami warunkowymi wyzwalającymi reakcję lęku. Nie trudno więc wywnioskować, że lęk przed podróżowaniemmoże pojawiać się na skutek traumatycznych zdarzeń, jak np.wyrzucenie z  auta czy potrącenie przez pojazd, ale także zbyt mocnej lub niedostatecznej ekspozycji na bodźce, zwłaszcza w  okresach większej wrażliwości psa – socjalizacji pierwotnej czy okresiewzmożonych (wtórych) lęków,występujących we wczesnych fazach rozwoju emocjolanjego psa. Przyczyną lęku może być także choroba lokomocyjna psa. I odwrotnie, lęk może też stanowić pierwotny czynnik wywołujący objawy kinetozy. Dlatego należy przedewszystkim rozróżnić obie sytuacje, gdyż każda z nich wymaga odmiennego schematu leczenia. (patrz ramka: Sygnały stresu i strategie przetrwania) Choroba lokomocyjna najczęściej powstaje na  skutek braku zgodności sygnałów odbieranych przez wzrok i  błędnik podczas jazdy środkiem lokomocji. Dotyka nawet 20% populacji psów, może wystąpić u każdego psa, bez względu na jego wiek, płeć i rasę, najczęściej jednak jest diagnozowana u psów, które nie ukończyły drugiego roku życia. Również nasilenie objawów może być różne, od przeżywanego niepokoju manifestującego się częstym ziewaniem, ziajaniem, apatią lub pobudzeniem do wzmożonego ślinienia się i ostatecznie wystąpieniawymiotów. Lekką formę choroby można zniwelować poprzez podniesienie komfortu podróży. Uwzględnić należy zarówno: – umiejscowienie psa (początki w przestrzeni bagażowej bywają trudniejsze względem przodu samochodu), – zapewnienie mu schronienia (klatka czy transporter dają poczucie przytulności oraz ograniczająwidoczność szybko poruszających się obiektów za oknami), – poprawę stylu jazdy (zarówno unikania zrywnej techniki jazdy, jak również robienie postojów i dopasowanie długości trasy do możliwości zwierzęcia), – nieobciążanie przewodu pokarmowego (można podać wodę, zrezygnować z karmienia). Również niezwykle pomocne bywa kojarzenie podróży z przyjemnym celem na drodze przeciwwarunkowania. Jeśli objawy są nasilone lub skorelowane z lękiem, można sięgnąć po farmakologię i techniki behawioralne. Pobudzenie mogące występować w chorobie lokomocyjnej warto umieć odróżnić od niezdrowej ekscytacji podróżą. O ile w  przypadkach powyżej opisanych stanów strachu, lęku i kinetozy pies antycypuje coś nieprzyjemnego, o tyle w przypadku nadmiernej ekscytacji zwierzę przewiduje, że za chwilę spotka go fantastyczny spacer. Może więc być pobudzone, ziajać, wokalizować czy również wysyłać sygnały stresu, wszak stres bywa i negatywny i pozytywny. W tym przypadku zachowanie jest zazwyczaj wyuczone i kontakt z treneremszkolenia psówbędzie pomocny. Wsparcie farmakologiczne Jak wspomniano powyżej, najważniejsze jest rozpoznanie różnicowe problemu, z jakim pojawia się w gabinecie weterynaryjnym opiekun wraz ze swoim psem. Przede wszystkim lekarz weterynarii powinien przeprowadzić dokładny wywiad i dowiedzieć się, co jest prawdziwym powodem problemu lokomocyjnego zwierzęcia. Pytania, które powinny się pojawić w jego trakcie, umożliwiają postawienie diagnozy i dobranie ewentualnych leków i terapii.

Okres socjalizacji U przeciętnego psa tendencja ta odwraca się w 49. dniu życia, choć oczywiście występują różnice rasowe: u owczarka niemieckiego okno socjalizacyjne zamyka się w 35. dniu życia, u szczenięcia rasy labrador retriever będzie ono wydłużone do 72. dnia życia. Dlatego tak ważne w okresie socjalizacji pierwotnej jest nabywanie dobrych doświadczeń i pozytywnych skojarzeń przez szczeniaka. Tutaj właśnie nieocenioną rolę mogą odegrać lekarze weterynarii, ponieważ to do nich pierwsze kroki kierują opiekunowie.

Sygnały stresu i strategie przetrwania

Zachowanie ze strony psa w przypadku lęku i strachu jest podobne, często poprzedza je wysyłanie sygnałów stresu jak m.in.: – oblizywanie się, – odwracanie głowy, – mrużenie oczu, – unoszenie przedniej łapy, – podkulanie ogona, – kulenie całego ciała, by ostatecznie w obliczu poczucia zagrożenia wybrać jedną lub kilka ze strategii przetrwania 5F: – ucieczki, – walki (w szczególności, gdy pierwsza zawiedzie), – zastygnięcia w bezruchu, – omdlenia (dość rzadko obserwowana), – flirtu – czyli udawania, że zwierzę jest zajęte zupełnie czymś innym i właściwie to go tu nie ma. Wszystko po to, aby „wróg” się oddalił, zagrożenie minęło, a zwierzę poczuło ulgę wynikająca z przeżycia. Lęk prawie zawsze wymaga wsparcia farmakologicznego, uzupełnionego o terapię behawioralną.

Należy dopytać: – Jakie objawy zauważył opiekun w trakcie kontaktu psa z samochodem? – Czy zwierzę chętnie wchodzi do auta? – Czy zwierzę wykazuje ból, nudności lub dyskomfort fizyczny, a może jest to objaw strachu i zaburzenia lękowego? – Czy lęk lokomocyjny pojawił się nagle i nastąpiła gwałtowna zmiana w jego przejawach? – Czy jest to z problem, który trwa od chwili pojawienia się psa w nowym środowisku? – W jakich warunkach przebywał pies przed zjawieniem się w nowym domu? (znacznik) Konsekwencją wywiadu w trakcie wizyty lekarsko-weterynaryjnej jest dokładne badanie kliniczne. Trzeba pamiętać, że opisywane przez opiekuna zachowania jego pupila mogą być objawem jakiegoś problemu zdrowotnego.
Jakie leczenie wprowadzić u psa z choroba lokomocyjną? W  przypadku rozpoznania choroby lokomocyjnej należy wprowadzić leczenie farmakologiczne. Stosuje się leki przeciwhistaminowe lub przeciwwymiotne.

Leki przeciwhistaminowe działają ośrodkowo, ale nie bezpośrednio na  ośrodek wymiotny. Są  skuteczne w  zwalczaniu nudności związanych z transportem oraz powodowanych przez substancje drażniące znajdujące się w żołądku. – Difenhydramina i  jej pochodne działają na  strefę chemorecepcyjną ośrodka wymiotnego i część przedsionkową ucha wewnętrznego. – Aviomarin – dawkowanie 4-5-8 mg/ kg m.c., p.o. na 30 minut przed planowanym transportem. Działanie przeciwwymiotne leku trwa 4-6  godzin i towarzyszy mu lekka sedacja. Lek ten jest niezarejestrowany do stosowania dla zwierząt, o czym przed podaniem go psu lekarz weterynarii powinien poinformować klienta. – Maropitant to antagonista receptora neurokininowego NK1, który przeciwdziała wymiotnemu działaniu substancji P, wiążącej się z receptorami ośrodka wymiotnego i skutecznie zapobiega lub znosi wymioty powodowane działaniem ośrodkowym lub obwodowym różnych substancji. Maropitant (Cerenia) – dawka dla psów przy chorobie lokomocyjnej jest wyższa od dawki przeciwwymiotnej i wynosi 8 mg/kg m.c. p.o. na 2 godziny przed podróżą, powtarza się co  24  godziny, przez maksymalnie dwa dni z rzędu. Na godzinę przed podaniem leku nie podaje się pokarmu. Unika się pokarmów wysokotłuszczowych. Forma iniekcyjna nie jest przeznaczona do zapobiegania wymiotom w chorobie lokomocyjnej psów. Lek jest zarejestrowany do stosowania u zwierząt. Co, gdy problemem jest jednak środek transportu? Jeżeli problem z podróżowaniem psa nie dotyczy choroby lokomocyjnej, tylko strachu związanego ze środkiem transportu, należy rozpocząć terapię behawioralną, którą należy wesprzeć o wdrożenie suplementacji poprawiającej nastrój zwierzęcia. – Feromony to  substancje naturalne, cechujące się gatunkową swoistością. Feromony uspakajające są naturalnie uwalniane przez karmiące suki. Można je zastosować zarówno u zwierząt zdrowych, jak i  starszych lub chorych. Reakcja zwierząt na ich użycie jest bardzo indywidualna. U niektórych powodują natychmiastowy efekt, u innych potrzebny jest dłuższy czas terapii. Nie powodują one efektów ubocznych, o czym warto pamiętać w przypadku pacjentów chorujących lub starszych, u  których włączenie farmakoterapii jest niepożądane ze względu na stan zdrowia. – ADAPTIL zawiera syntetyczne analogii psich feromonów uspakajających (D.A.P.). W  sprzedaży znajduje się on formie: dyfuzora, obroży, sprayu i tabletek. W  przypadku lęku związanego z  podróżą najlepszym rozwiązaniem jest połączenie obroży, sprayu i tabletek ADAPTIL. Obroża z feromonami oferuje stały komfort w  pomieszczeniu i  na  zewnątrz. Spray należy rozpylić na  15 minut przed wprowadzeniem psa do samochodu, transportera czy kenelu. – Nutraceutyk to każda substancja biologicznie aktywna mogąca wzmacniać, osłabiać lub modyfikować funkcje fizjologiczne i metaboliczne ustroju, a tym samym korzystnie wpływać na  organizm. Stanowi (suplement diety) środek spożywczy, który łączy w  sobie wartości żywieniowe oraz cechy środków farmaceutycznych. Wśród nich są także substancje mające działanie anksjolityczne. Jednym z takich związków, budzącym ostatnio zainteresowanie, jest alfa-kazozepina – peptyd obecny w mleku krów. – Alfa-kazozepina, podobnie jak benzodiazepiny, działa na  receptory GABA i  niektóre badania potwierdzają, że  substancja ta  jest równie skuteczna jak selegilina w przypadkach leczenia psów cierpiących z powodu niepokoju. Alfa-kazozepina jest dostępna w formie preparatu dla psów i kotów w preparacie Zylkene. Składniki produktów uczestniczą w  prawidłowym funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego, działają w  naturalny sposób i  nie wywołują uzależnienia. Produkowany jest w formie tabletek podawanych doustnie wg wagi psa w pojedynczej dawce na  1-2 dni przed planowaną podróżą, a najlepiej na 5-7 dni wcześniej. – Główne substancje aktywne – biopeptydy z  białka ryb, L-tryptofan i L-teanina działają w obrębie ośrodkowego układu nerwowego poprzez trzy różne mechanizmy, tj. wzmożenie aktywności mózgowych fal alfa odpowiadających za stan odprężenia, wspomaganie przekaźnictwa GABA- -ergicznego, co  sprzyja osiągnięciu stanu uspokojenia i  ogranicza odczuwanie lęk i jako prekursor serotoniny – tzw. „hormon szczęścia”, który wpływa na  poprawę nastroju i zmniejszenie niepokoju Synergiczne działanie substancji aktywnych pozwala na uzyskanie stanu relaksu, odprężenia, równowagi nastroju, powoduje złagodzenie odczuwania lęku i niepokoju. – L-tryptofan – aminokwas egzogenny, który ogranicza uczucie napięcia nerwowego u  zwierząt. Jest aminokwasem egzogennym niezbędnym do  syntezy melatoniny: hormonu odpowiedzialnego za  rytm snu i czuwania oraz serotoniny: jednego z najważniejszych neurotransmiterów regulujących sen, samopoczucie oraz wpływającego na  nastrój. Suplementacja diety zwierzęcia L-tryptofanem korzystnie wpływa na  jego zachowanie, łagodząc objawy związane z wszelkimi reakcjami lękowymi. Dawkowanie u  psów to  średnio 25 mg/kg m.c. co 12 godzin. – Melatonina – hormon regulujący rytm snu i  czuwania. Wykazano

U psów szczególnie lękliwych samo zastosowanie feromonów czy nutraceutyków z pewnością nie przyniesie pożądanych efektów leczenia, dlatego będzie u nich potrzebne włączenie dodatkowo innych metod w tym farmakoterapii.

w  licznych badaniach naukowych, że  melatonina ułatwia zasypianie, poprawia jakość snu, zmniejsza liczbę przebudzeń w nocy oraz pomaga w ponownym zasypianiu. Szczególną skuteczność wykazuje w  zespole opóźnionej fazy snu, czyli w takich przypadkach, kiedy przesunięte są fazy sen czuwanie. – GABA (kwas gamma–aminomasłowy) – jeden z głównych neuroprzekaźników, wzmaga uczucie odprężenia oraz wpływa na zmniejszenie objawów lękowych. Jest pomocny przy trudnościach z  zasypianiem i  przebiegiem odpoczynku nocnego. Pozwala lepiej zregenerować organizm, stabilizuje ciśnienie krwi i  zmniejsza ryzyko występowania skurczy mięśniowych podczas wysiłku fizycznego. – Kompleks witamin z grupy B – grupa witamin niezbędnych do  prawidłowego funkcjonowania centralnego układu nerwowego. Łagodzą napięcie nerwowe, poprawiają nastrój i sprawność intelektualną. – Produkty oparte o naturalne składniki są pomocne w problemach behawioralnych i sytuacjach stresowych, ale nie działają w sposób natychmiastowy (tak jak niektóre farmaceutyki), a efekty i  szybkość działania mogą się różnić w zależności od osobnika. Z tego powodu, żeby uzyskać zadowalający efekt działania polecane jest ich stosowanie przez dłuższy czas (2-3 miesiące). Produkty zawierające te  substancje występują na  rynku w  różnej formie podania min. Kalm Aid w formie kapsułek twist off, Aptus Relaxer w formie smakowitych kęsów, Kalm Aid w płynie, Vetfood For Calm w formie kapsułek z proszkiem i wiele innych. Dobór odpowiedniego leku psychotropowego przez lekarza weterynarii powinien odbywać się w oparciu o ocenę i rozpoznanie zaburzenia w konsultacji z behawiorystą. – Leki anksjolityczne są  stosowane przede wszystkim w  leczeniu zaburzeń emocjonalnych. Ośrodkowe działanie anksjolityków sprowadza się do  wpływów przeciwlękowych, tłumienia nadmiernego napięcia i agresywności, a także uspokojenia oraz czasem snu. Poszczególne leki anksjolityczne mają zbliżone właściwości farmakologiczne, ale różnią się siłą działania. – W  lecznictwie największa rolę odgrywają pochodne benzodiazepiny. Mogą być podawane doraźnie. Nasilają działanie GABA, jako hamującego neuroprzekaźnika, co decyduje o zniesieniu lęku. Podaje się je  na  30-60 minut przed podróżą i dostosowuje dawkę do efektu przy kolejnych podróżach, w  zależności od reakcji. Czas do wystąpienia działania, dawka i  czas trwania efektu są kwestią indywidualną. Wywołują one efekt amnezyjny, co może dawać korzystny efekt u  psów, które przeżyły traumę w  czasie podróży. Jednak należy pamiętać, że ten sam efekt może zaburzać proces uczenia w  czasie sesji celowej modyfikacji behawioralnej. Do  działań ubocznych zalicza się również: ospałość, nadmierne łaknienie, zwiotczenie mięśni. Efekt nadmiernego apetytu można wykorzystać w terapii behawioralnej u  zwierząt ze  stresogennym brakiem łaknienia, gdy elementem programu behawioralnej zmiany zachowania jest podawanie przekąsek. Należy pamiętać, że zastosowanie poniższych leków jest niezgodne z ich rejestracją lub jest pozarejestracyjne. Są to leki dla ludzi, które z braku odpowiedników weterynaryjnych mogą być stosowane u zwierząt. Lekarz weterynarii powinien poinformować o tym fakcie właściciela zwierzęcia przed rozpoczęciem farmakoterapii. – Diazepam (Relanium, Valium – niedostępny w Polsce, Reladorm – prep. złożony) – 0,5-2,20 mg/kg m.c.  stosownie do potrzeb (co 6 godzin), – Klonazepam(Clonazepanum, Rivotril) – 0,1-1,0 mg/kg m.c p.o. co 8-12 godzin, – Alprazolam (Xanax, Alprazolam, Alzam) – 0,01-0,1 mg/kg m.c./dzień co 8-12 godzin, – Klorazepan (Cloranex) – 0,55-2,2 mg/ kg m.c. p.o. co 8-24 godziny. – Leki alfa-adrenergiczne – azapirony. Jedynym przedstawicielem tej grupy jest buspiron, który ma lekkie działanie przeciwlękowe. Buspiron działa na pre- i postsynaptyczne receptory serotoninowe jako agonista lub częściowy agonista, ma również działanie dopaminergiczne. Wskazania obejmują lęk o niskim natężeniu. Buspiron (Buspar, Spamilan) – 0,5- 1,0 mg/kg m.c. co 12 godz. – Do leków anksjolitycznych o działaniu alfa 2-agonistów, które swe zastosowanie mogą znaleźć przed podróżą u lękliwych psów, zaliczamy deksmedetomidynę. Hamuje ona uwalnianie transmiterów z zakończeń presynaptycznych z neuronów. Związanie z receptorami postsynaptycznymi i ich pobudzanie powoduje hamowanie uwalniania przekaźnictwa neuronalnego w  następstwie hamowania uwalniania przekaźników.
Efektem takiego działania jest obniżenie przekaźnictwa układu sympatycznego, uspokojenie psychiczne oraz zmniejszona podatność na bodźce lękowe u  zwierząt. Dexdemotymidyna jest substancją czynnąw preparacie Sileo Sileo 0,1 mg/ml  żel do  stosowania w jamie ustnej 125 mikrogramów/m2 . Strzykawką doustną zawierającą Sileo można odmierzać produkt w ilości po  0,25 ml. Produkt należy podawać na błonę śluzową jamy ustnej psa pomiędzy policzkiem a dziąsłem. Pierwszą dawkę należy podać przed podróżą. Jeżeli pies podczas podróży ponownie zaczyna wykazywać objawy niepokoju lęku, żel można podać ponownie po  upływie 2  godzin od  poprzedniej dawki. Można go podawać maksymalnie 5 razy w czasie trwania podróży.

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne

Mechanizm działania polega na  nieselektywnym hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny i  noradrenaliny z  przestrzeni synaptycznej, dzięki czemu przekaźniki pozostają dłużej w miejscu działania. Skutki uboczne tj. rozszerzenie źrenic, zatrzymanie moczu, zaparcia, podwyższona częstość pracy serca, wynikają z działania antycholinergicznego. Wskazaniem do zastosowania leków z tej grupy są fobia dźwiękowa, lęk sytuacyjny. – Amitryptylina (Amitryptylinum, Saroten) 1-2 mg/kg m.c co 12 godz.

Klomipramina (Anafranil,Clomicalm) 1-3 mg/kg m.c. co 12 godz. – Wybiórcze inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny – działają wybiórczo na układ serotoninergiczny, tym samym są dobrymi regulatorami nastroju. Do wskazań zalicza się długotrwały lęk i  depresję, agresję, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne. Sertalina jest wskazana w przypadku braku pewnych zachowań (objawów deficytowych, na przykład brak apetytu, wycofanie, unikanie kontaktów społecznych, niechęć do  zabawy), fluoksetyna natomiast w przypadku występowania objawówwytwórczych. – Fluoksetyna (Prozac, Fluoxetin, Fluoksetyna) – 0,5-2  mg/ kg m.c. co 24 godziny. – Sertalina (Zoloft, Setaloft, Asentra) – 1-3 mg/kg m.c. co 24 godz.

Podczas stosowania jednocześnie leków, które wspomagają transmisję serotoniny, należy zachować szczególną ostrożność, gdyż może to  prowadzić do rozwoju zespołu serotoninowego. Terapia lekami psychotropowymi jest długotrwała i  powinna trwać kilka miesięcy. Ta trwająca ponad 6 miesięcy wpływa na transkrypcję genową i  strukturę połączeń neuronalnych, pozostawiając trwały efekt. Im poważniejsze jest zaburzenie zachowania, tym farmakoterapia powinna trwać dłużej. Farmakoterapię powinno kontynuować się jeszcze przez miesiąc od chwili ustąpienia objawów. W końcowej fazie leczenia należy uwzględnić okres odstawienia leku. Przeprowadza się je stopniowo, zmniejszając dawkę leku co 1-2 tygodnie. Jeżeli terapia trwała 6 m-cy, to dawkę leku należy zmniejszać o 1/6. Należy o tym poinformować właściciela, aby nie przerwał nagle leczenia. Przed rozpoczęciem długotrwałej terapii lekami psychotropowymi należy wykonać badanie krwi i powtarzać je co pół roku. Właściciel musi zostać poinformowany, że działanie leków psychotropowych występuje dopiero po  3-4 tygodniach od rozpoczęcia terapii. Leki zmieniające zachowanie zwierząt są bardzo pomocne w leczeniu zaburzeń behawioralnych. Należy jednak pamiętać, że  powinny być stosowane jako uzupełnieni terapii behawioralnej. Trzeba mieć świadomość, że zastosowanie jedynie terapii farmakologicznej bez odpowiednich ćwiczeń i  zmiany postępowania właściciela w  stosunku do  swojego pupila będzie skutkować nawrotem zaburzenia po zakończeniu podawania leków.

Wsparcie behawioralne

W  przypadku gdy pies czuwa strach lub lęk, należy sięgnąć do bardziej zaawansowanych oddziaływań behawioralnych, których zadaniem będzie redukcja przeżywania stresu. Można to  osiągnąć na  drodze desensytyzacji, która polega na  poddawaniu psa na ekspozycję takiego bodźca w ograniczonym co  do intensywności i/lub czasie, który niewywoła reakcji lękowej. W ten sposób uzyskuje się wzrost tolerancji na dany bodziec – w tym przypadku samochód. Sprawdzi się więc dobrze, w przypadku gdy pies odczuwa strach bądź ma chorobę lokomocyjną. Można zacząć od przyzwyczajania psa do widoku auta, następnie przebywania wewnątrz bez zapalania silnika, następnie włączamy silnik, bez ruszania z  miejsca. Tak prowadzone odwrażliwianie polega na  stopniowej i odbywającej się w kontrolowanych warunkach ekspozycji zwierzęcia na bodziec budzący strach bez żadnych konsekwencji, dzięki czemu reakcja lękowa ulega osłabieniu i ostatecznie zanika. Drugą pomocną techniką będzie przeciwwarunkowanie zarówno klasyczne, jak i  instrumentalne, szczególnie pomocne w  przypadku lęku, ale także i strachu. Jest to zastąpienie za  pomocą warunkowania reakcji niewłaściwej nową reakcją. Pies, który wcześniej bał się samochodu, dzięki kojarzeniu go z nagrodą (podawaniem smakołyków czy nagrodą w  postaci spaceru) zaczyna uważać go za obiekt bardziej przyjazny. Warto zaznaczyć, że emocjonalne wspomnienia są trwale zapisywane w jądrze migdałowatym i nie ulegają wymazaniu. Kiedy pracujemy z psem za pomocą odwrażliwiania czy przeciwwarunkowania, to na poziomie mechanizmów mózgowych niejako przeprogramowujemy korę mózgową, by mogła przejąć kontrolę nad ciałem migdałowatym, za każdym razem, gdy zwierzę zostanie poddane ekspozycji na  bodziec wywołujący strach czy lęk. Ponieważ nie dochodzi do procesu pełnego wygaszenia reakcji, zazwyczaj w  pierwszym odruchu zwierzę może jednak odczuwać niepożądane emocje. Dlatego niezmiernie ważna w przypadku podjęcia pracy wyżej wspomnianymi technikami, jest współpraca behawiorysty z lekarzem weterynarii, który będzie monitorował proces farmakoterapii. Warto dodać, że ogólny stan zwierzęcia wpływa na jego reakcje emocjonalne. Chory pies ma niższe progi reakcji i znacznie trudniej znosiwyzwania, także te związane z podróżą. Także starsze zwierzęta mają zaburzone funkcje poznawcze, które mogą potęgować zaburzenia lękowe. Nie bez znaczenia pozostaje także stosunek emocjonalny opiekuna zwierzęcia, ponieważ denerwujący się właściciel psa będzie negatywnie wpływał na samopoczucie psa podczas podróży. Jeśli pies boi się podróżować, szczególnie ważne jest jego prawidłowe zabezpieczenie w  samochodzie, najlepiej wyznaczenie osobnej przestrzeni w klatce, transporterze, przestrzeni bagażowej i  zabezpieczenie psa pasami bezpieczeństwa, ponieważ pies z  zaburzeniami lękowymi podczas jazdy samochodem może powodować rozkojarzenie właściciela prowadzącego pojazd i przyczyniać się do wypadków drogowych.

Piśmiennictwo

mgr Olimpia Kłosińska-Spyrka, lek. wet. Anna Sznajder-Grzyb*

  • OK Pets w Przeczycach
    ** Przychodnia weterynaryjna Pro Animalium w Tarnowskich Górach


1.Kania B.F.: Nowoczesna Farmakologia Weterynaryjna i Terapia. MedPharm, Wrocław 2011. 2. Panksepp J.: Affective Neuroscience: The Foundations of Human and Animal Emotions. Oxford University Press, Nowy Jork 1998. 3. Lindsay S.: Handbook of Appiled Dog Behavior and Training v. 1, 2.  Iowa State University Press, 2000. 4. Falconer-Taylor R., KłosińskiA., Neville P.: Neurofizjologiczne podstawy reakcji strachu i metody leczenia zaburzeń zachowania związanych z lękiem i niepokojem u psów. Cz. I. „Magazyn Weterynaryjny”, 2014. 5.Horwitz D.F., Mlls D.S.: Medycyna behawioralna psów i kotów. Galaktyka, Łódź 2016. 6. Tilley L.P., Smith F.W.K., Jr: 5 minut konsultacji weterynaryjnej psy i koty. Wrocław, Edra Urban & Partner, 2020, 6, 1. 7.Cholewiak-Góralczyk A.: Nie dla psa (i kota) kiełbasa, czyli jak zdrowo karmić swojego zwierzaka. Wydawnictwo Otwarte, Kraków, 2020. 8. Blanda N., Regulski K.: Strach, lęk i fobia u psów i kotów – różnicowanie i leczenie farmakologiczne. „Magazyn Weterynaryjny”, 2018. 9.www.vetfood.pl. 10.www.vetoquinol.pl 11.www.ceva.pl